NHỮNG BẢN NHẠC HIẾU HỈ NỔI TIẾNG TRONG ÂM NHẠC PHƯƠNG TÂY

     Từ xa xưa, âm nhạc đã là một dịch vụ công của các đô thị ở châu Âu. Trong cuốn sách về cuộc đời J. S. Bach, nhà âm nhạc học Christoph Wolff kể rằng thế kỷ XVII ở Đức mỗi thị trấn có  một gánh hát do một nghệ sĩ kèn chỉ huy. Tuy gọi là nghệ sĩ kèn nhưng thực ra họ phải biết hát và chơi được các nhạc cụ cơ bản khi đó là đàn ống, đàn phím, violin và kèn trumpet. Có thể giả định đầu tiên các thị trấn chỉ cẩn người thổi kèn hiệu trên gác chuông, rồi nhu cầu âm nhạc dần dần tăng lên cùng chức năng của các nhạc công ăn lương. Chỉ huy gánh hát thường đồng thời là nhạc công trong dàn nhạc riêng của lãnh chúa, các quý tộc chủ đất thường có dàn nhạc riêng như một tiêu chuẩn của giàu sang. Nhiệm vụ của gánh hát của thị trấn gồm từ việc đơn giản là thổi kèn hiệu từ các gác chuông đến biểu diễn âm nhạc phục vụ các sự kiện công cộng như lễ ở nhà thờ hằng ngày cũng như các sự kiện riêng như đám cưới đám tang. Chỉ huy gánh hát như bầu sô có trách nhiệm sưu tầm hoặc sáng tác nhạc, tuyển nhân viên và huấn luyện, dàn dựng cho họ tập các tiết mục để sẵn sàng phục vụ khi cần. Thành phố có giám đốc âm nhạc của thành phố thường kiêm nghệ sĩ organ của thành phố và chỉ huy dàn hợp xướng chính, thường là dàn hợp xướng của trường tiểu học gồm các cậu bé. Không ít nhà soạn nhạc lớn đã bắt đầu con đường âm nhạc của mình từ việc hát trong những dàn hợp xướng này khi còn nhỏ.

NHẠC HIẾU

Lịch sử âm nhạc phương Tây gắn liền với lịch sử của nhà thờ Công giáo La Mã. Các buổi hành lễ ở nhà thờ Công giáo không thể thiếu âm nhạc. Một thể loại nhạc phục vụ vụ hành lễ quan trọng hàng đầu của nhà thờ Công giáo là missa(mass – tiếng Anh hoặc masse – tiếng Pháp). Thể loại này viết cho hợp xướng, lĩnh xướng cùng organ và dàn nhạc với quy mô khác nhau, ca từ thường được dựa theo các văn bản từ Kinh thánh. Có các missa dành cho lễ cưới và lễ tang. Requiem(khúc cầu hồn) là một thể loại missa dành cho lễ tang. Ngoài requiem, lễ tang của nhà thờ Công giáo còn có thể sử dụng các cantata(cũng viết cho hợp xướng và nhạc cụ với quy mô nhỏ hơn missa) dành riêng cho đám tang của các vua chúa. Trong số hơn 200 cantata của J S Bach có cả những cantata cho tang lễ cũng như cho đám cưới. Trong mảng nhac tôn giáo của các nhà soạn nhạc  thì requiem và cantata là hai thể loại quen thuộc. Requiem nổi tiếng nhất là Requiem của W. A. Mozart, đây là tác phẩm cuối cùng của nhà soạn nhạc thiên tài. Ông chưa kịp hoàn chỉnh nó thì qua đời chỉ kịp chỉ thị những điều cần thiết cho người học trò cưng Franz Xaver Süssmayr (1766-1803) để hoàn chỉnh tác phẩm sau đó. Ngoài requiem của Mozart, các requiem của J. Brahms, J. Verdi, G. Faure  và B. Britten… cũng rất nổi tiếng.

Trong dòng nhạc thế tục, các nhà soạn nhạc cũng viết nhạc cho đám tang với thể loại phổ biến là hành khúc tang lễ trình diễn khi đưa linh cữu người đã khuất. Các hành khúc tang lễ nổi tiếng thường là một chương trong các giao hưởng hay sonata. Nổi tiếng hơn cả là ba Hành khúc tang lễ: hai bản  của L Van Beethoven: chương 2 trong giao hưởng số 3 Anh hùng ca,  chương 3 trong piano sonata số 12 và 1 bản của F Chopin là chương 3 trong piano sonata số 2 của ông.

 

NHẠC HỈ

Từ thế kỷ XVII đã xuất hiện một sáng tác cho một đám cưới sau trở thành một trong những bản nhạc cổ điển phổ biến nhất ngày nay, đó là bản Canon in D(Canon giọng Rê trưởng) của nhà soạn nhạc người Đức Johann Pachelbel(1653-1706). Ông viết canon này kèm theo gigue cho 3 violin và basso continuo(bè trầm liên tục) để chơi trong đám cưới của người học trò cũng là người bạn Johann Christoph Bach(anh cả của J S Bach) diễn ra vào ngày 23 tháng 10 năm 1694.

Âm nhạc phản ánh cuộc sống nên đám cưới cũng xuất hiện trong các sáng tác âm nhạc, đặc biệt trong âm nhạc sân khấu. Các vở opera hay kịch có không ít các cảnh đám cưới với âm nhạc kèm theo. Rồi chính những bản nhạc đó lại được đem ra sử dụng cho những đám cưới thật đến ngày nay, và chắc là mãi mãi. Vì vậy trong các đám cưới hiện đại, ngoài Canon in D của J Pachelbel còn có hai tác phẩm nổi tiếng khác dành cho đám cưới:

1.      Hành khúc đám cưới - Wedding March - của F. Mendelssohn viết vào năm 1842, là một trong những trích đoạn nổi tiếng nhất từ nhạc nền của ông cho vở kịch Giấc mộng đêm hè của Shakespeare.

2.      Hợp xướng Cô dâu Bridal Chorus của R Wagner là một hợp xướng ở hồi 3 trong vở opera Lohengrin của ông.  

Các tác phẩm này vẫn thường được sử dụng trong các đám tang và đám cưới ngày nay.

Trị 6, 9/6/2023

ịnh Trịnh Minh Cường