BI KỊCH CỦA BÀ MARIA MAGDALENA BEETHOVEN

 Bà Maria Magdalena Keverich Beethoven, mẹ của Ludwig van Beethoven, nhìn chung không có vai trò chính trong việc kể lại cuộc đời của người con vĩ đại của mình, đó là một điều đáng tiếc. Nhưng câu chuyện cuộc đời bà làm sáng tỏ hoàn cảnh kinh hoàng của những người phụ nữ ở thế kỷ mười tám đã kết hôn những người chồng vũ phu do chứng nghiện rượu.

Hơn nữa, nếu yêu âm nhạc của Beethoven chúng ta khó mà bỏ qua những câu chuyện về cha mẹ người thân của ông vốn có những tác động nhất định đến sự ghiệp âm nhạc của ông.

Maria Magdalena Keverich sinh năm 1746 tại Ehrenbreitstein, hiện là một phần của Koblenz, Đức. Bà là con út của ông Johann, đầu bếp chính cung đình Tuyển vương Trier, và bà Anna Klara cũng là một đầu bếp. Bà Anna Klara bị mắc các bệnh về tâm thần cả đời và bà đã bị suy sụp sau khi kết hôn. Năm 1759 khi Maria mới mười hai tuổi đã bị mồ côi bố nên cô buộc phải trở thành trụ cột gia đình. Có lẽ để đảm bảo cuộc nên năm 1763 vừa tròn mười sáu tuổi được một tháng, Maria đã kết hôn với Johann Georg Leym, một người hầu của Tuyển vương. Năm sau, bà sinh đứa con trai đầu lòng Johann Peter Anton Leym nhưng cậu bé chỉ sống được vài ngày. Năm 1765 bà lại chịu một bi kịch khác khi chồng bà qua đời và Maria thành góa phụ mười tám tuổi. Hai năm sau, một nhạc sĩ tên là Johann van Beethoven đã đi từ quê nhà Bonn đến Ehrenbreitstein và tình cờ gặp Maria, và không ai biết mục đích của chuyến đi này. Và  ở Ehrenbreitstein, Johann Beethoven đã quyết định cầu hôn Maria rồi khi trở về Bonn anh đã báo cho bố mình biết kế hoạch của mình. Ông bố nhạc trưởng cung đình đã tìm hiểu về quá khứ của con dâu tương lai và kinh hoàng khi phát hiện ra con trai mình sắp cưới một góa phụ. Hàng xóm nghe thấy ông hét vào mặt con trai mình: "Tao không bao giờ tin hoặc mong đợi rằng mày lại hạ thấp bản thân mình như vậy!" Ông đã kịch liệt phản đối cuộc hôn nhân này đến mức tuyên bố rằng ông sẽ không tham dự đám cưới "trừ khi mọi chuyện nhanh chóng kết thúc." Nhà viết tiểu sử Beethoven John Suchet cho rằng chắc gia đình Keverich cũng không vui vẻ gì về cuộc hôn nhân này vì không có ghi chép nào cho thấy họ đã tham dự lễ cưới. Bất chấp mọi phản đối, Maria đã đến Bonn để kết hôn cùng Johann vào tháng 11 năm 1767. Họ đã hưởng tuần trăng mật ở Ehrenbreitstein, chắc chắn có nỗ lực giành lại tình cảm từ gia đình Maria. Mọi nỗ lực của họ đã không thành công. Anna Klara vẫn không vừa lòng với con gái mình qua một văn bản vào đầu năm 1768 có nhắc đến việc "qua một cuộc hôn nhân không may của cô con gái duy nhất của bà, số tiền lên đến 300 thaler đã biến mất" ám chỉ Johann đã đánh cắp số tiền đó  hoặc đã tiêu hết vào rượu. Tuy nhiên, ý kiến của Anna Klara về các sự kiện có thể không hoàn toàn chính xác, nhưng chắc chắn là sau khi con gái kết hôn, sức khỏe tâm thần của Anna Klarađã trở nên trầm trọng. Bà trở nên chán nản đến mức bắt đầu ngủ bên ngoài nhà thờ trong mọi điều kiện thời tiết. Cuối cùng, bà bỏ ăn rồi qua đời vào tháng 9 năm 1768. Cũng vào thời điểm đó, Maria phát hiện ra rằng mình đã mang thai. Nhưng thật bi thảm, đứa bé chỉ sống được một tuần sau lễ rửa tội.

Maria sinh con thứ ba Ludwig van Beethoven vào tháng 12 năm 1770. Bà tiếp tục sinh thêm vào các năm 1774, 1776, 1779, 1781 và 1786, nghĩa là bà đã mang thai trong phần lớn những năm 1770 và đầu những năm 1780. Trong số các con bà chỉ có ba người sống sót qua thời thơ ấu và tất cả đều là con trai và có Ludwig trong đó.

Cuộc hôn nhân của Johann và Maria nhanh chóng trở nên căng thẳng. Ông bố chồng độc đoán không tán thành cuộc hôn nhân lại là hàng xóm của họ, còn Johann đắm chìm vào rượu thâu đêm đến sáng. Đêm Giáng sinh năm 1773, bố của Johann qua đời và Johann được kế vị chân nhạc trưởng cung đình Bonn. Nhưng cả chứng nghiện rượu và sự thiếu tài năng âm nhạc nói chung đều không ủng hộ  ông trong công việc như vậy. Cậu bé Ludwig sẽ mãi thần tượng người ông quá cố của mình trong suốt quãng đời còn lại. Mặc dù mới lên ba vào thời điểm ông nộ mất, Ludwig vẫn khẳng định mình có ký ức rất rõ về ông nội.

Không rõ đích xác ngày tháng nào, nhưng khi Ludwig lên bốn cậu bắt đầu đươc bố dạy chơi đàn phím và violin. Johann nghĩ rằng ông có thể luyện đứa con mình thành một thần đồng âm nhạc như Wolfgang Mozart để kiếm tiền. Johann đã sử dụng các biện pháp sư phạm đáng sợ với Ludwig như đòn roi, ép con tập piano suốt đêm và thậm chí nhốt cậu trong tầng hầm. Tháng 3 năm 1778, Johann đã đăng một thông báo trên báo chí về buổi hòa nhạc của con trai mình. Trong thông báo  Ludwig lên sáu tuổi khi thực tế cậu đã lên bảy. Không có ghi chép nào về phản ứng của Maria trong chuyện này. Có một số giải thích cho sự  vắng bóng của bà: có thể bà đang đau buồn vì mất con, hoặc có thể việc mang thai làm bà mệt mỏi, sức khỏe kém khiến bà không thể tham gia nhiều hơn vào việc nuôi dạy Ludwig. Hoặc có thể sức khỏe tâm thần của mẹ bà cũng đang ảnh hưởng đến bà.

Do Johann nghiện rượu, Maria đã kiểm soát tài chính gia đình. Ngày lĩnh lương Johann thường về nhà rồi ném tiền vào bà: Giờ thì bà quản lý tiền nong. Theo ký ức của một người hàng xóm tên là Cacilia Fischer,  ông Johann thường lang thang trên phố và uống nước từ một chiếc bình, từ cửa sổ Maria chỉ trích ông. Ông trả lời: Trời nóng quá nên tôi khát nước dữ lắm. Bà tiếp: Đúng vậy, nhưng ông thường khát mà không cần cái nóng mùa hè. Ông đồng ý không cãi nữa nhưng ông vẫn không thể thoát khỏi nanh vuốt của cơn nghiện. Một lần, Johann gạ gẫm Cacilia ở bếp và bà đẩy ông ra. Ông ngã xuống với tay kéo ống khói bung ra khỏi tường. Cacilia rất sợ hãi còn nhà Beethoven dường như lại coi tất cả chỉ là trò đùa. Johann nói, “Điều đó đã dạy cho tôi một bài học hay,” còn Maria khen ngợi Cacilia: “Làm như thế là đúng; chuyện đó  phải như vậy.”

Maria là một người trò chuyện thông minh nên được mọi người tôn trọng và yêu mến, nhưng lạ là bà không bao giờ cười. Vẻ ngoài không thay đổi đó ẩn chứa một nỗi cay đắng sâu sắc đối với chế độ hôn nhân và vai trò của phụ nữ trong xã hội Đức. Theo Cacilia Fischer, Maria đã từng nhận xét, "Nếu bạn muốn nghe lời khuyên tốt của tôi thì cứ ở vậy, khi đó bạn sẽ có cuộc sống yên bình nhất, đẹp đẽ nhất, thú vị nhất. Vì hôn nhân là gì? Một chút niềm vui, nhưng sau đó là một chuỗi nỗi buồn." Ludwig đang ở gần nên có nghe thấy Maria nói điều này, ngụ ý rằng cha mẹ ông không thể che giấu với con cái những rắc rối trong hôn nhân của họ. Một trong những phát ngôn ảm đạm khác của bà là "Người ta nên khóc khi một cô gái chào đời." Với vị thế thấp kém của phụ nữ ở Đức thế kỷ XVIII và hoàn cảnh sống kinh hoàng mà bà phải chịu đựng khi là một người vợ và người mẹ, có thể hiểu được tại sao bà lại cảm thấy như vậy. Mặt khác, Cacilia cũng kể rằng Maria đã nói: “Không có đau khổ thì không có đấu tranh, không có đấu tranh, không có đấu tranh thì không có chiến thắng, không có chiến thắng thì không có vương miện.” Đó là một triết lý rất Beethoven. Tuy nhiên, không phải tất cả đều u ám. Một ký ức tuổi thơ đáng trân trọng của Ludwig đã được hình thành trong lễ kỷ niệm Thánh Mary Magdalene, nhân vật trong Kinh thánh mà mẹ ông được đặt tên theo. Cả nhà sẽ dựng một cây xanh trong phòng khách. Đến mười giờ tối, một bữa tiệc có nhạc sẽ bắt đầu và hàng xóm sẽ được đánh thức. Sau khi nhạc kết thúc, những người dự tiệc sẽ ăn, sau đó tiếp tục nhảy múa với chân đi tất. Mặc dù bà mẹ ông đã phải chịu đựng những điều tồi tệ, hoặc có thể là vì điều đó, sau đó Ludwig vẫn nhớ về mẹ mình với rất nhiều tình cảm.

Tháng 4 năm 1787 khi Ludwig mười sáu tuổi, anh đã có một chuyến đi đến Vienna. Chuyến đi này là thời điểm người ta cho rằng anh đã gặp gặp bậc thầy W A Mozart và chơi đàn cho bậc thầy nghe rồi bậc thầy đã tiên đoán anh sẽ có một tương lai sáng lạn. Tuy nhiên chuyện này vẫn chỉ là một giai thoại. Hai tuần sau, anh nhận được một tin nhắn khẩn cấp từ bố mình: bệnh lao của mẹ đang nhanh chóng trở nên trầm trọng. Ludwig gấp gáp đã trở về Bonn nhưng không thể làm gì được cho mẹ. Maria qua đời vào ngày 17 tháng 7 ở tuổi bốn mươi. Sau đó vài tháng bé gái con út của bà cũng qua đời. Ludwig phải tự mình gánh vác mọi chuyện để có thể sống sót và chăm sóc bố và em trai  mình. Anh sẽ phải thông minh, độc lập và mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Và anh đã trưởng thành với cả ba tiêu chí đó và đều được thể hiện đầy đủ trong âm nhạc của anh.

24/5/2025

Trịnh Minh Cường dịch

https://interlude.hk/beethovens-mother-the-tragic-story-of-maria-magdalena-beethoven/