TẢN MẠN VỀ BỐN THUỘC TÍNH CỦA ÂM THANH CÓ NHẠC TÍNH

 Âm nhạc là nghệ thuật trình diễn  âm thanh theo trình tự thời gian. Nhưng không phải âm thanh nào cũng trình diễn thành âm nhạc. Âm thanh đó phải là âm thanh nhạc tính có đủ 4 thuộc tính: cao độ, trường độ, cường độ và âm sắc.

Cao độ là độ cao thấp của âm tùy theo tần số của âm, nhưng các âm thanh không có nhạc tính cũng có thuộc tính này, vậy đâu là khác biệt? Cao độ của âm thanh có nhạc tính là thông số không thay đổi được ấn định bằng âm La chuẩn 440Hz hoặc 439 Hz, các âm còn lại được chỉnh theo âm La này. Tiêu chuẩn riêng đã cho thấy cao độ là thuộc tính đặc trưng nhất của âm nhạc. Một bản nhạc được trình diễn như một dòng chảy âm thanh, tức là một sự chuyển động. Mọi chuyển động đều cần sự chênh lệch về năng lượng để tạo động lực: chuyển động cơ học cần có thế năng, dòng điện cần điện tích âm và dương, dòng khí hay chất lỏng cần chênh về áp suất… Cao độ phụ thuộc vào tần số là đại lượng thể hiện mức năng lượng nên cũng là một nguyên nhân tương tự cho dòng âm thanh. Ta hay nói âm thanh lúc trầm lúc bổng, câu hát lên cao vút rồi đổ xuống …. Đã gợi nên một hình ảnh chuyển động. Như vậy có thể nói cao độ là một đặc trưng về động lực của âm nhạc.

Trường độ là thời gian ngân của âm nên rõ ràng nó đặc trưng cho tính thời gian của âm nhạc. Và trường độ cũng không phải là thuộc tính của riêng âm thanh có nhạc tính. Sự kết hợp của các trường độ khác nhau tạo nên tiết tấu của âm nhạc. Tiết tấu hiểu nôm na là các “điệu” để nhảy: tiết tấu valse, tiết tấu tango. Tiết tấu ở nhịp độ(tốc độ đập nhịp) nhanh hay chậm có thể tạo nên các cảm xúc sôi nổi hay êm đềm, kiên quyết hay dịu dàng…  Tuy trường độ có thể đo được bằng đồng hồ nhưng các phách dài hay ngắn lại phụ thuộc vào nghệ sĩ. Sự không ổn định của trường độ mới tạo ra cảm xúc từ âm nhạc.

Cường độ là độ mạnh nhẹ của âm và thể hiện tính năng lượng của âm nhạc. Và cường độ cũng không phải là thuộc tính của riêng âm thanh có nhạc tính.  Để một âm mạnh hơn nghệ sĩ cần nhiều năng lượng hơn để hát hoặc đàn. Sự chênh lệch về các âm mạnh nhẹ cũng tạo động lực cho chuyển động của dòng âm nhạc, thậm chí động lực do cường độ còn mạnh mẽ hơn do cao độ. Dòng chảy âm nhạc từ nhẹ đến mạnh rồi có thể cực mạnh sẽ tạo ra sự bùng nổ như kết quả của một quá trình nén.

Âm sắc là màu sắc, chất giọng của âm là thuộc tính thể hiện dễ dàng và nhanh chóng nhất cái đẹp cái hay của âm nhạc. Chỉ cần một âm của cây kèn trumpet cũng cho ta thấy sự khác biệt rõ ràng với tiếng còi tàu. Một giọng hát đẹp chỉ cần A…. một âm dài đủ để những người nghe thấy phải im lặng chờ đợi. Một cây đàn hay chỉ cần phát ra một âm đã làm cho người nghe xao xuyến.

Thứ 7, 23/3/2024

Trịnh Minh Cường