Nhà soạn nhạc, nghệ sĩ guitar và nhạc trưởng Leo Brouwer Mezquida - Leo Brouwer sinh ngày 1/3/1939 tại Havana, Cuba trong một gia đình nhạc sĩ. Những bài học nhạc đầu tiên ông học từ cha mình, Juan Brouwer, và người dì Caridad Mezquida. Ông trẻ của ông là một nhà soạn nhạc-nghệ sĩ piano nổi tiếng Ernesto Lecuona, tác giả của ca khúc Siboney, sáng tác nổi tiếng nhất của âm nhạc Cuba. Năm 1953 ông bắt đầu học guitar với Isaac Nicola, người đã thành lập trường phái guitar hiện đại ở Cuba, rồi hai năm sau đó bắt đầu tự học sáng tác.
Năm 1959,
ông nhận được học bổng ở Mỹ để nghiên cứu sâu hơn về guitar tại Đại học
Hartford và sáng tác tại Trường Juilliard ở New York, nơi ông học với Vincent
Persichetti, Stefan Wolpe, Isadore Preed, J. Diemente và Joseph Iadone. Chỉ một
năm sau đó, ông được bổ nhiệm làm giám đốc của Instituto Cubano de Arte e
Industria Cinematográficos(Học viện nghệ thuật và điện ảnh Cuba). Ở đây ông đã
sáng tác cho một lượng lớn nhạc phim cả ở Cuba và nước khác trong nhiều năm sau.
Từ đó, ông gắn bó với âm nhạc tiền phong của Cuba, làm cố vấn cho Đài phát
thanh Habana Cuba và giảng dạy tại Nhạc viện Quốc gia và các trường đại học ở
nước ngoài. Ông đã thành lập Cuộc thi và
Liên hoan Guitar Cuba hai năm một lần. Từ năm 1981, ông đảm nhiệm vị trí tổng
giám đốc của Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Cuba, công việc chỉ huy đã đưa ông đến
một số quốc gia.
Giai đoạn
thứ nhất bắt đầu vào năm 1954 với một loạt sáng tác khám phá tài nguyên của cây
đàn guitar với sự kết hợp các hình thức cổ điển truyền thống với nguồn cảm hứng
từ chất liệu Cuba.
Năm 1961
sau cuộc cách mạng Cuba, khi tham dự Liên hoan Mùa thu Warsaw ông đã tiếp xúc với
sáng tác của các nhà soạn nhạc tiền phong như Penderecki và Bussotti. Tiếp thu
những ảnh hưởng mới mẻ này cộng thêm những tiếp xúc với những nhà soạn nhạc
đương đại hàng đầu thế giới đến Cuba, ông đã hình thành cho mình một phong cách
riêng sử dụng nhiều loại kỹ thuật hiện đại, bao gồm các yếu tố của trường phái
hậu- chuỗi và ngẫu nhiên.
Giai đoạn
thứ ba bắt đầu từ cuối những năm 1970, chính Brouwer đã mô tả là giai đoạn của
phong cách siêu lãng mạn dân tộc, sự trở về nguồn gốc Phi-Cuba cùng các yếu tố
của kỹ thuật truyền thống và phong cách tối giản. Ngoài nhiều nhạc phim, ông cũng
viết khá nhiều cho dàn nhạc gồm 12 guitar concerto, 1 double concerto(guitar và
violin) và một số sáng tác cho dàn nhạc khác cùng nhạc thính phòng thường có mặt
guitar. Trong lịch sử , chưa có nhạc sĩ guitar nào sáng tác nhiều nhạc giao hưởng
như ông. Các sáng tác cho guitar của ông giành được vị trí quan trọng trong nhạc
mục đương đại của giới đồng nghiệp guitar và xuất hiện thường xuyên trong các
buổi hòa nhạc và thu âm trên khắp thế giới. Ngôn ngữ âm nhạc của ông dù rất hiện
đại nhưng lại rất dễ tiếp cận. Ví dụ cũng là kỹ thuật vô điệu tính nhưng ông sử
dụng tài tình đến mức chỉ nghe thôi chưa chắc đã nhận ra, như trong tập 20
etude dễ của ông, bản có điệu tính và bản vô điệu tính không dễ phân biệt nếu
chỉ nghe mà không xem bản nhạc. Hai tập 20 Etude Dễ và 20 Etude Dễ Mới là những
bức họa xinh xắn đầy sắc màu cảm xúc. Với thời lượng chỉ vài ba phút mỗi etude
và yêu cầu kỹ thuật từ mới học đến bắt đầu học đại học, tôi tin rằng hai tập nhạc
nhỏ này là hai kiệt tác thực sự của thế
kỷ 21. Không chỉ thế kỷ mới, nếu tìm lại trong quá khứ khó có thể tìm được được
một tập nhạc nào thú vị như thế. Về kỹ thuật từ rất dễ đến bắt đầu khó nhưng lại
đủ sức giữ thính giả nghe từ đầu đến cuối 40 bản. Các sáng tác của ông dù chỉ
ngắn chỉ nửa trang giấy như các etude dễ nêu trên, dù có hay không có điệu tính
đều diễn ra rất tự nhiên, như thể nhạc dân gian ở nơi nào đó mà ta chưa biết đến.
Cảm nhận này hoàn toàn giống khi tôi tiếp
cận với các bài tập trong kiệt tác sư phạm Mickokosmos của Bela Bartok, một
trong những bậc thầy âm nhạc quan trọng nhất của thế kỷ 20.
Âm nhạc
guitar thế kỷ 20 có một niềm tự hào là H Villa-Lobos với các sáng tác quan trọng
cho guitar. Trong đó có 12 etude về tầm cỡ có thể đem so sánh với các etude của
Chopin. Nhưng các etude dễ của Brouwer có thể còn đáng tự hào hơn thế với quy
mô nhỏ hơn nhiều đòi hỏi kỹ thuật dễ hơn mà lại không hề kém hấp dẫn.
Các Etude
dễ: https://open.spotify.com/album/5SXxsZBCgSVK7m1rJ4tfWD?si=9YtR7fVGReKchSaMH5xEng
Nếu chọn
một album để giới thiệu Brouwer tôi sẽ chọn album của bậc thầy guitar John
Williams chơi guitar concerto số 4”Concerto de Toronto” đề tặng chính nghệ sĩ
và một kiệt tác độc tấu El Decameron Negro cùng bản Hika để tưởng nhớ bậc thầy
âm nhạc người Nhật Bản Toru Takemitsu. Theo cảm nhận cá nhân người viết,
Concerto de Toronto như một hoài niệm về kỷ nguyên Lãng mạn. Khi nghe lần đầu,
âm hưởng bản nhạc này đã gợi cho tôi về thời Lãng mạn xa xôi.
Còn El
Decameron Negro(mười ngày đen) là một tổ khúc gồm 3 chương với ngôn ngữ âm nhạc của thời hiện
tại, và trình tự 3 chương có thể do người chơi quyết định. Đây là một tác phẩm
nhạc chương trình dựa trên một câu chuyện tình dân gian từ thế kỷ 19 do nhà
nhân chủng học người Đức Leon Frobenius sưu tầm ở châu Phi.
1- "El
arpa del guerrero" (Cây đàn hạc của chiến binh) đầy tương phải với những đoạn
chạy kịch tính với những khoảnh khắc trữ tình. Một chiến binh bị trục xuất vì
anh ta chơi đàn hạc. Nhưng anh đã trở lại để lãnh đạo người dân của mình chống
quân xâm lược. Sau chiến thắng, anh lại bị kết án đi đày nhưng lại trốn thoát
cùng người yêu.
2- "La
huida de los amantes por el valle de los ecos" (Chuyến bay của những tình
nhân qua Thung lũng tiếng vọng) dường
như đang đi theo chuyến bay của họ, tiết tấu của ngựa phi xen kẽ với âm nhạc
tình yêu, và có sự miêu tả rực rỡ về âm thanh vó ngựa vang vọng từ các bức tường
thung lũng.
3- "Balada
de la doncella enamorada" (Bản ballad của cô gái trẻ đang yêu) là một bản
rondo đầy đam mê phát triển một trong những giai điệu tình yêu của chương trước.
https://open.spotify.com/album/5aXGUhNFUG9E4Ylq2tvA28?si=CD365LNgT_ixetuVr9Kq8w
10/1/2024
Trịnh
Minh Cường
dịch từ
nguồn trên mạng
Nhận xét
Đăng nhận xét