CÁC THỂ LOẠI TRONG NHẠC CỔ ĐIỂN

 A – THÁNH NHẠC

Là nhạc dùng trong các nghi lễ tôn giáo

1. Thánh ca – ca khúc có nội dung tôn giáo dành cho đơn ca hặc hợp xướng

2. Chorus – hợp xướng hay đồng ca có thể có nhạc cụ đệm hoặc không, không nhạc cụ đệm gọi là hợp xướng A capella.

3. Mass hay missa – thánh lễ là nhạc quy mô lớn dành cho các buôi lễ thường có nội dung từ Kinh thánh.

4. Requiem – khúc cầu hồn là một mass dành riêng để cầu hồn người chết.

5. Oratorio - thanh xướng kịch. Giống opera có cốt truyện biểu diễn bằng cách đứng một chỗ hát có dàn nhạc đệm nhưng không diễn xuất, hát đơn ca hoặc hợp xướng.

6. Cantata tương tự như oratorio nhưng quy mô nhỏ hơn, thời lượng tác phẩm ngắn hơn.

7. Chorale prelude – prelude hợp xướng – prelude cho organ chơi ngay trước các bản hợp xướng để giáo đoàn cùng hát được đúng giọng.

8. Voluntary – khúc dạo viết cho organ chơi vào thời gian giải lao giữa bài thuyết pháp.

 

A – NHẠC THẾ TỤC

THANH NHẠC

1. Opera hay nhạc kịch: diễn kịch bằng hát và dàn nhạc giao hưởng. Cốt truyện và ca từ gọi là libretto.

2. Ca khúc nghệ thuật – lied tiếng Đức hay song tiếng Anh  đều có nghĩa là ca khúc, nhưng trong văn cảnh về nhạc cổ điển thì hiểu là ca khúc nghệ thuật. Các ca khúc nghệ thuật thường viết cho các giọng đơn ca và một nhạc cụ đệm thường là piano, có khi đệm bằng dàn nhạc. Trong các ca khúc nghệ thuật còn có romance là một thể loại có nguồn gốc từ Tây Ban Nha.

3. Hợp xướng hay đồng ca.

4. Oratorio và cantata cũng tương tự như thánh nhạc nhưng cốt truyện có nội dung thế tục

 

KHÍ NHẠC

I - NHẠC CHO DÀN NHẠC HAY NHẠC GIAO HƯỞNG

Là nhạc viết cho dàn nhạc giao hưởng(hàng trăm nhạc công trở lên) biểu diễn trên các sân khấu lớn

1. Giao hưởng - symphony, sinfonia, còn gọi là liên khúc giao hưởng vì thường có nhiều chương. Trong thời Baroque sinfonia có thể là chương mở đầu của một cantata hoặc oratorio

2. Thơ giao hưởng hay giao hưởng thơ - tone poem hay symphonic poem là giao hưởng thường có 1 chương dựa theo một câu chuyện hoặc một bài thơ và thường mang tiêu đề của câu chuyện hoặc bài thơ đó.

3. Nhạc ballet là nhạc để múa ballet

4. Nhạc nền – incidental music là nhạc làm nền cho một vở kịch hoặc phim.

5. Concerto: concerto thời Baroque viết cho dàn nhạc, từ thời Cổ điển trở đi thường viết cho 1 nhạc cụ và dàn nhạc – solo concerto(concerto độc tấu), 2 hoặc 3 nhạc cụ và dàn nhạc – double hay triple concerto(concerto song tấu hoặc tam tấu). Thời hiện đại cũng có concerto viết cho dàn nhạc nhưng tiêu đề ghi rõ concerto for orchestra.

 

NHẠC THÍNH PHÒNG

Là nhạc viết cho số lượng nghệ sĩ ít hơn giao hưởng thường biểu diễn trong phòng.

1. Hòa tấu thính phòng

Duo – song tấu gồm hai nhạc cụ giống hoặc khác nhau.

Violin sonata: sonata cho violin và piano.

Cello sonata: sonata cho cello và piano.

 

Trio -  tam tấu gồm 3 nhạc cụ

Piano trio: tam tấu piano gồm 1 piano cùng 2 đàn dây khác thường là violin và cello.

Flute trio: tam tấu flute gồm 1 flute cùng violin và cello.

Quartet: tứ tấu gồm 4 nhạc cụ

String quartet – tứ tấu đàn dây gồm 2 violin, viola và cello.

Piano quartet - tứ tấu piano gồm piano, violin, viola và cello.

String quintet – ngũ tấu đàn dây gồm 2 violin, 1-2 viola, 1-2 cello hoặc 1 double bass.

Piano quintet - ngũ tấu piano gồm piano, 1-2 violin, 1 viola, 1 cello hoặc 1 double bass.

Sextet – lục tấu gồm 6 nhạc cụ.

Septet – thất tấu gồm 7 nhạc cụ.

Octet – bát tấu gồm 8 nhạc cụ.

 

2. Nhạc cho dàn nhạc thính phòng(số nhạc công khoảng nửa dàn nhạc giao hưởng). Các sáng tác này hoàn toàn có thể chơi bằng dàn nhạc giao hưởng.

 Divertimento(nhạc giải trí thư giãn), serenade(nhạc chiều) đều có vài ba chương trở lên.

 3. Hát thính phòng: hát các ca khúc nghệ thuật giới thiệu ở trên.

 4. Độc tấu

Là hình thức diễn tấu có nhiều thể loại nhất

Nhiều chương

Tổ khúc – suite, partita, ouverture phổ biến ở thời Baroque có 3-6 chương thường là các vũ khúc.

Sonata: sonata thời Broque có 1 chương thường viết cho đàn phím. Sonata thời Cổ điển trở đi có từ  2 chương trở lên.

 

Nhiều đoạn ngắn

Biến khúc – variations gồm 2 – 30 biến khúc trên cùng một chủ đề. Thể loại này có thể viết cho dàn nhạc.

Ciaconna hay chaconne và passacaglia hay passacaille gồm nhiều biến khúc trên nền bè trầm lặp đi lặp lại.

 Hai hoặc ba đoạn và thường dài hơn một variation : etude, prelude, toccata, fantasia hay fantasy, capriccio hay caprice, rondo, march, nocturne, scherzo.

Các vũ khúc thường có 2 đoạn: allemande, courante, menuet hay minuet, gavotte, sarabande, bourree, gigue,  valse hay waltzer, polonaise, mazurka.

 Các thể loại trên có thể cũng viết hoặc chuyển soạn cho hòa tấu hoặc dàn nhạc.   

 

Chiều thứ 7 13/4/2024

Trịnh Minh Cường