MARIO CASTELNUOVO – TEDESCO MỘT NHÀ SOẠN NHẠC QUAN TRỌNG CỦA THẾ KỶ 20

 Mario Castelnuovo-Tedesco sinh ngày 3/4/1895 ở Florence trong một gia đình ngân hàng nổi tiếng ở Tuscany và ở Siena. Mario bắt đầu tiếp xúc với âm nhạc qua cây piano mà bà mẹ, Noemi Senigaglia, đã giới thiệu với cậu. Và khi lên 9 cậu đã sáng tác những bản nhạc đầu tiên. Năm 1914 sau khi đã hoàn thành khóa học piano dưới sự hướng dẫn của nhà soạn nhạc Edgardo Del Valle de Paz (1861–1920), Mario bắt đầu học sáng tác với nhà soạn nhạc nổi tiếng người Ý Ildebrando Pizzetti và nhận bằng tốt nghiệp về sáng tác vào năm 1918. Tài năng của anh đã trở nên rõ nét đến mức cậu được biết đến với biệt danh độc đáo – nhạc sĩ người Florence. Những sáng tác của anh chịu ảnh hưởng của Chủ nghĩa Ấn tượng của Debussy và phong cách đối âm khắc khổ của Pizzetti đã hình thành một phong cách riêng dựa trên sự nối tiếp của các hợp âm song song, các khối âm thanh phức điệu, những giai điệu lưu loát và một kỹ thuật đối âm trôi chảy.

Anh nhanh chóng gây được sự chú ý của nhà soạn nhạc và nghệ sĩ piano Alfredo Casella và ông đã đưa sáng tác của nhà soạn nhạc trẻ vào nhạc mục của mình. Casella cũng đảm bảo rằng các sáng tác của anh sẽ được đưa vào các nhạc mục của Società Italiana di Musica Moderna(Hiệp hội nhạc hiện đại của Ý) và việc này đã giúp anh được tiếp xúc khắp châu Âu ở cương vị một trong những nhà soạn nhạc trẻ có triển vọng của Ý. Năm 1922 các sáng tác của anh đã được đưa vào liên hoan đầu tiên của Hiệp hội Âm nhạc Đương đại Quốc tế được tổ chức tại Salzburg, Áo.  

Năm 1926, Castelnuovo-Tedesco cho ra mắt vở opera đầu tiên của mình - La Mandragola, tác phẩm dựa trên một vở kịch của Niccolò Machiavelli. Đây là tác phẩm đầu tiên trong số nhiều tác phẩm của nhà soạn nhạc lấy cảm hứng từ nền văn học lớn gồm các tác phẩm của Aeschylus, Virgil, John Keats, William Wordsworth, Walt Whitman, Miguel de Cervantes, Federico García Lorca và đặc biệt là William Shakespeare. Một nguồn cảm hứng lớn khác cho anh là di sản Do Thái của mình. Năm 1931 anh viết bản Violin concerto số 2 theo yêu cầu của danh cầm Jascha Heifetz là một biểu hiện của lòng tự hào về nguồn gốc Do Thái của mình. Như chính Castelnuovo-Tedesco mô tả là "sự huy hoàng của những ngày đã qua" trước làn sóng của chủ nghĩa bài Do Thái đang lan rộng khắp châu Âu.

Năm 1932 tại liên hoan của Hiệp hội Âm nhạc Đương đại Quốc tế diễn ra ở Venice, lần đầu tiên Castelnuovo-Tedesco gặp nghệ sĩ guitar bậc thầy người Tây Ban Nha Andrés Segovia. Cuộc gặp đã truyền cảm hứng cho Castelnuovo-Tedesco viết cho guitar với sáng tác đầu tiên là Variazioni attraverso i secoli (các biến khúc qua các thời đại) Op. 71: https://open.spotify.com/track/7hQOaQMJmbgM6GTqRxig3c?si=63b3c3628c914914

Tiếp theo là Guitar concerto số 1 năm 1939 … Ông đã viết gần một trăm sáng tác cho nhạc cụ này và chúng đã đưa ông lên hàng những nhà soạn nhạc hàng đầu cho guitar trong thế kỷ 20. Một số trong đó được đề tặng cho A Segovia, người rất mê phong cách âm nhạc của ông, bậc thầy guitar đã gọi ông là "người hầu trung thành của chân lý nghệ thuật.”

Guitar concerto số 1: https://open.spotify.com/album/3a0kPstl2LXDRl2clAgo9T?si=jHxf0OHhSqKoKioCORxnMQ

Album này còn có một tác phẩm  phổ thơ của Federico Garcia Lorca rất tuyệt - Romanesca Gitano. Đây là một liên ca khúc 7 chương viết cho tứ ca SATB(soprano, alto, tenor, bass) và guitar,.

Trước cả khi chính quyền Ý ban hành luật chủng tộc Ý vào cuối năm 1938, nhạc của Castelnuovo-Tedesco đã bị cấm trên đài phát thanh và các buổi hoà nhạc có sáng tác của ông đã bị hủy bỏ. Chính luật chủng tộc này đã thuyết phục ông nên rời khỏi Ý. Ông đã viết thư cho Arturo Toscanini và Jascha Heifetz  trình bày hoàn cảnh khó khăn của mình và cả hai đều thể hiện sự ủng hộ khi hồi đáp. Là một công dân Hoa Kỳ, Heifetz đã tiến hành thủ tục để bảo lãnh cho Castelnuovo-Tedesco đến Hoa Kỳ tị nạn chính trị. Castelnuovo-Tedesco rời Ý vào năm 1939, ngay trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, và định cư tại Larchmont, Quận Westchester, tiểu bang New York.

Ông đã viết Cello Concerto Fa trưởng, Op. 72 đề tặng danh cầm cello Gregor Piatigorsky và tác phẩm được ra mắt do danh cầm trình diễn cùng nhạc trưởng Arturo Toscanini tại New York vào năm 1935.

https://open.spotify.com/album/5T7g0MgX6ugoHWk22JhOMX?si=BX2FtyLVTgabXd-NJAI1IA  

Với Piatigorsky, ông còn viết tặng nghệ sĩ một Toccata(1935) và Greeting Card, Op. 170/3 dựa trên tên của nghệ sĩ.

Như nhiều nghệ sĩ chạy trốn phát xít, Castelnuovo-Tedesco đã đến Hollywood. Với sự giúp đỡ của Jascha Heifetz ông đã ký hợp đồng với Metro-Goldwyn-Mayer với tư cách là một nhà soạn nhạc phim. Trong mười lăm năm tiếp theo, ông đã viết nhạc cho khoảng 200 bộ phim ở MGM và tại các hãng phim lớn khác. Siêu sao Rita Hayworth đã đặt ông viết nhạc cho phim The Loves of Carmen (1948) do bà sản xuất cho hãng Beckworth Productions của.

Ở cương vị người thầy, Castelnuovo-Tedesco đã có ảnh hưởng đáng kể đến các nhà soạn nhạc phim lớn khác là Henry Mancini, Nelson Riddle, Herman Stein và André Previn. Ông có nhiều học trò thành danh: Jerry Goldsmith, Marty Paich, Scott Bradley và đặc biệt là John Williams còn nổi tiếng hơn thầy mình.

Năm 1946, ông trở thành công dân Hoa Kỳ. Dù thường trở về thăm quê hương nhưng ông vẫn cho rằng mình không còn là người Ý nữa, và ông cũng cho rằng mình không bao giờ thành một người Mỹ thực sự. Ông cho rằng con người ông " như một đám mây bị treo lơ lửng giữa hai châu lục".

Hai nghệ sĩ guitar khác cũng tạo cảm hứng cho ông là cặp song tấu huyền thoại Alexandre Lagoya và Ida Presti. Năm 1962 ông đã sáng tác và đề tặng họ bộ tác phẩm quan trọng -  Les Guitares bien tempérées(Guitar Bình quân Luật). Bộ này gồm 24 cặp prelude và fugue ở tất cả 12 cung trưởng và 12 cung thứ lấy cảm hứng từ bộ The Well-Tempered Clavier(Bình quân Luật) của Johann Sebastian Bach, một thần tượng của Castelnuovo-Tedesco. https://open.spotify.com/album/6uROmiZPhca9x0lr0BVXiW?si=UlAnF3_oTjyObfYsOZqwQA  

Về bộ 24 prelude và fugue, ngoài J S Bach và Castelnuovo-Tedesco kể trên, tôi còn biết D Schotakovich cũng viết 24 cặp prelude và fugue như vậy cho piano và một nhà soạn nhạc nữa tôi không nhớ tên.

Thơ ca Mỹ, di sản Do Thái và Kinh thánh cũng là một nguồn cảm hứng lớn cho Castelnuovo-Tedesco. Ông hầu như không bỏ qua thể loại âm nhạc nào. Năm 1968 ông qua đời ở tuổi 72 tại Beverly Hills, California, và yên nghỉ tại Nghĩa trang Westwood Village Memorial Park. Thư viện Quốc hội Mỹ  lưu trữ toàn bộ bản thảo của Mario Castelnuovo-Tedesco do gia đình ông tặng vào năm 2000.

18/9/2024

Trịnh Minh Cường